دیپلماسی و آداب تشریفات

 گاهی در ادبيات عامه ، واژه "تشريفات" مترادف با انجام فعاليت هاي غيرضروري، ولخرجي، و اداي احترام بيهوده و افراط در به جاآوردن برخی آداب است، اما فرهنگ و آداب تشريفاتی در روابط بین الملل به معني نظم بخشيدن به فعاليت ها و تعامل علم و عمل می باشد.امروز دانش تشريفات در بسياري از كشورها به عنوان رشته دانشگاهي در مقاطع كارشناسي وكارشناسي ارشد تدريس مي شود و دانشجويان اين رشته مباحثي چون استقبال و مشايعت، چگونگي برخورد و همراهي با ميهمان، رعايت فرهنگ و هويت ميهمانان خارجي، كاربرد فرهنگ ها در فرايندشكل گيري ارتباطات انساني را مي آموزند.در واقع تشريفات به امور اختياري و سليقه اي و بدون ضابطه اطلاق نمي شود. تشريفات، مجموعه اي تعريف شده از عرف هايي است كه در سطوح بين المللي رعايت مي شود و بي اعتنايي به آن، توجيه وتفسير ندارد.اداره کل تشریفات وزارت امور خارجه در تمام کشورها عهده دار انجام وظایفی چون مسائل مربوط به امور دیپلماتها ، سازماندهی استقبال و مشایعت نمایندگان دیپلماتیک، تنظیم مراسم تسلیم استوارنامه، نظارت بر رعایت مصوبات دولت در ارتباط با مسئله اقامت دیپلمات های خارجی و پرسنل خدماتی نمایندگی های دیپلماتیک ، مسائل گمرکی مسافرت در کشور ، اسکان و استقبال و مشایعت هیئت های عالی رتبه و نیز رجال دولتی که به کشور سفر می کنند، تهیه و سازماندهی برنامه ی اقامت و تنظیم برنامه رجال کشور خود با دیپلمات های مقیم می باشد.آشنا سازی دیپلماتها با زندگی و فرهنگ کشور، دعوت به مناسبت های مختلف سال نو، جشن ها، نمایشگاه ها، نمایش فیلم، سازماندهی  سیر و سفر و سخنرانی ها هم از جمله وظایف ریاست و تشریفات به شمار می رود.معمولا روسای نمایندگی های سیاسی پس از ورود به کشور پذیرنده،با مدیرکل تشریفات ملاقات کرده و برنامه های آتی خود را با نظر وی تنظیم می کنند.اگرچه دیپلماتهای خارجی دارای مصونیت سیاسی هستند ، ولی این به هیچ وجه بدان معنی نیست که دیپلمات خارجی می تواند قوانین کشور مقیم را نادیده بگیرد.بر اساس احکام کنوانسیون وین اشخاصی که از امتیازات و مصونیت های دیپلماتیک بهره مند هستند، مکلف به رعایت قوانین و مصوبات کشور مقیم می باشند. عمل و شغل دیپلماسی نیاز به محیطی رسمی و آرام دارد و مقررات تشریفاتی این محیط را ایجاد می کند. تقيد به اصل ادب و نزاكت، خود، چارچوبي را فراهم مي آورد تا این محیط سالم و آرام ایجاد شود. در نطق هاي مطبوعاتي، ميهماني ها و ديدارهاي رسمي، كه نمايندگان سياسي مقيد به رعايت پاره اي از اصول و هنجارهاي از پيش پذيرفته شده هستند، اصل ادب و نزاكت حاكم است. اکثر قواعد و رسوم تشریفاتی بین المللی بوده و برخی نیز عرفی است. گاهی دولت های انقلابی در آغاز با تشریفات به مبارزه برخاسته اند، اما به مرور به لزوم آن پی برده و از آن پیروی کرده اند. به عنوان مثال با وقوع انقلاب پرولتاريا در شوروي سابق، ديپلمات ها موظف به تبعيت از دستورات خاصي شده و به آنان موكداً توصيه شده بود به عنوان نمايندگان يك كشور كارگري، بسيار ساده و بي تكلف زندگي كنند و از تشريفات به دور باشند. حکومت چین پس از انقلاب به مدت بیست سال کوشید تا تشریفات را در آن کشور کنار گذارد، ولی بالاخره آن را مجدداً پذیرفت . ديپلمات هاي چين كمونيست، مدت ها به لباس هايي كه به مدل مائو معروف بود، ملبس بودند تا اينكه با تغيير سيستم حكومتي چين و چرخش در سياست خارجي، در اين نوع لباس ها نيز تجديد نظر شده و پوشش هاي متعارف بين المللي جايگزين آن شدند. سفرای جمهوری اسلامی ایران برخی از مقررات تشریفاتی خود که برگرفته از آموزه های اسلامی است را را در اولین روزهای حضور در کشور پذیرنده به اداره کل تشریفات آن کشور اعلام می کنند.برای مثال دیپلمات های ایرانی با جنس مخالف دست نمی دهند،بر سر میزی که مشروب در آن باشد حاضر نمی شوند،ازعمل "توست" که به معنی بالابردن لیوان به سلامتی طرف مقابل است اجتناب می کنند و در مراسمی که همراه با رقص و موسیقی خلاف باشد شرکت نمی کنند.

در کدام جبهه اخلاقی هستیم؟

امروز بسیاری از سياستمداران و مدیران سیاسی در غرب با الهام از آموزه هاي ماكياولي طرفدار كنارگذاشتن اخلاق از سياست و توجه به حفظ و تداوم قدرت هستند.نظريه تفكيك بين اخلاق و سياست ماكياولي، که بيشتر در کتاب معروف وی یعنی شهريار آمده است، محور اساسي فعاليت هاي سياسي را كسب و حفظ قدرت مي داند و استفاده از زور و تزوير را در این روند لازم تلقی می کند.

ماکیاولی اعتقاد دارد که دولت نبايد ملاحظات اخلاقي را در نظر بگیرد و رئیس جامعه - که به زعم ماکیاولی شاهزاده است- تنها بايد تظاهر به اخلاق نماید تا در نظرها خوب جلوه كند.در این تفکر فضایل اخلاقی همچون مهربانی، احترام به همنوع، تقوا، خودسازي، عدالت طلبي و خدمت به محرومان در سیاست نقشي نداشته و در واقع كنارگذاشته شده است.

در دوره معاصر نیز اشتراوس که اندیشه های وی اساس تفکرات نومحافظه کاران آمریکا را تشکیل می دهد،معتقد به "حكومت غيراخلاقي نخبگان" است.وي در توصیه های مدیریتی خود، با رفتارهاي اخلاقي رهبران مخالف بوده وجايگاهي براي اخلاق درعرصه حاكميت نخبگان نمی شناسد.بر اساس این باور، رهبران شايسته همان هائي هستند كه به اخلاق اعتقاد ندارند وفكر مي كنند تنها يك حق طبيعي وجود دارد و آن حق بالا دست براي سلطه برپائين دست است.اشتراوس حتی برای مذهب هم رسالت اخلاقی قائل نبوده و می گوید مذهب تنها براي توده هاست و احتياجي نيست كه حاكمان خود را با آن محدود كنند.

اما بیانات اخیر رهبر فرزانه انقلاب در درس خارج فقه،نشان داد که تعالیم اسلامی بر "سياست اخلاقي" و "اخلاق سیاسی" تاکید داشته و در این مکتب اخلاق بر سیاست ارجح بوده و نخبگان جامعه اعم از سياستمدار،مدیر، اهل قلم و بیان و رسانه،چه در فضای واقع و چه در محیط مجازی باید متخلق به اخلاق اسلامی باشند.

از این سخنان به خوبی می توان دریافت که از هر وسیله ای نمی توان برای رسیدن به هدف استفاده کرد و در واقع هدف هر قدر هم که مقدس باشد،وسيله را توجيه نمي كند.از دید اسلام و در نگاه رهبری، مواردی از قبیل تهمت،غيبت،دروغ،تخریب رقیب و بد اخلاقی های مشابه،حتی برای مصلحت و در مسیر اصلاح امور نیزجایز نیست. بر این اساس پايبندي به اخلاق بخصوص برای نخبگان و خواص جامعه و کلیه کسانی که خود را پیروی ولایت و پایبند به اصول می دانند،امری ضروری و لازم الاجرا می باشد.

امروز اخلاق سياسي مورد نظر سلطه طلبان غربی، با تاسي به تفکرات ماكياولي، بی توجهی به اخلاق در رفتارهای مدیریتی و هدایتی است و این روش در غرب سياستمداري مي سازد كه در مسیر قدرت به فردی مستبد وسلطه جو تبديل مي شود.این در حالی است که تعريف سياست در گفتار رهبری ، سياستمداراني توحیدی و متخلق به اخلاق اسلامی پرورش می دهد و قدرت به ابزاري براي کسب رضایت خدا و خدمت به نجات انسان ونه براي رياست و كسب مقام ،مبدل می گردد.

در انديشه سياسي غرب ، اخلاق جايي در سياست ندارد و در انديشه سياسي اسلام،اخلاق مقدم بر سیاست است و ما باید خود قضاوت کنیم که در کدام جبهه اخلاقی قرار داریم؟.

 

خرافات تایلندی ها و تاکسین

تایلندی ها همانند خیلی دیگر از کشورهای شرق آسیا بسیار خرافی هستند و حتی این خصیصه در میان سیاستمداران و روشنفکران جامعه نیز وجود دارد.  مثلا  ژنرال هاي حاکم درميانمار تا دولتمداران تایلند حتی شخص تاکسين  نخست وزیر  سابق هم به خرافی بودن معروف هستند.می گویند تاکسین هرگاه بر سر دوراهی قرار می گرفت به سراغ پيشگو و فالگيرمعروف میانمار که با کلمه اختصاری" ET " شناخته  می شد مي رفت. وی  زن کوچک اندام، نيمه شنوا و گوژپشتی است که حدوداً 45 سال سن دارد و بنا بر ادعاي خواهر خود همه او را به علت شباهتش به يکي از موجودات ساخته شده در فيلم "استيون اسپيلبرگ"، ET مي خوانند.می گویند. او يکي از کليدي ترين مشاوران ژنرال تان شو رهبر میانمار است. به اعتقاد مردم اين کشور ، تغییرپايتخت ميانمار به دلیل توصیه  پيشگوها بوده است یا تاکسین قبل از خلع شدن از مقام نخست وزيري تايلند ، با ET مشورت کرده بود. ET به وي گفته بود براي دوري از بد اقبالي از 8 الي 22 سپتامبردر تايلند نماند.البته اين نصيحت وي تا حدي موثر بود زيرا کودتاي نظامي در همین زمان وقتی که تاکسین در نیویورک بود رخ داد.یک خبرنگار کنجکاو روزنامه ديلي تلگراف پس از مدت ها تلاش موفق شد از اين زن پيشگو وقت ملاقات بگيرد زيرا وقت او به مدت يک هفته براي ملاقات با يکي از وزراي اندونزي رزرو شده بود. خواهر ET که منشي وي نيز است، بيان داشت که مقامات دولتي و کارکنان سفارت ها بهترين مشتريان خواهر او هستند.معروف است، زماني که ET به اتاق پيشگويي مي رود، مدادي را در بين دست هاي کج و کوله خود قرار داده و شروع به نوشتن پيشگويي ها يي مي کند که فرد را به کار خود مطمئن سازد. هر کس در رانگون که توانايي پرداخت دستمزد او را داشته باشد، حتماً سري به او مي زند. اغلب افراد مايلند که ET در ابتدا چيز سختي مثلاً محل تولد آنها يا مقدار پول موجود در جيب شان را حدس بزند.جالب این که می گویند ژنرال سونتی رهبر مسلمان کودتای تایلند هم  بسيار خرافاتي است. عدد محبوب اين ژنرال 9 است بنابراين او قدرت را در ساعت 39/9 شب به دست گرفت.آن روز در هنگام بازدید از فیل های سه سر بحث در مورد خرافات در کشورهای منطقه هم گرم بود و برخی از دوستان هم علاقمند شده بودند با ET دیداری داشته باشند. مردم تایلند به شرکت در قرعه کشی بلیت های بخت آزمائی نیز خیلی اهمیت می دهند و سعی می کنند با روش های خرافی ،عدد هائی که ممکن است موجب برنده شدن آن ها بشود را کشف نمایند.یکبار هم خیل عظیمی از مردم تایلند به  درخت موزی درشهر «كوه سیره» علاقمند شده بودند كه گفته می‌شد قادر است شماره‌ها‌ی برنده در مسابقه بخت آزمایی را پیش بینی كند. جویندگان ثروت پس از آن كه  توانایی عجیب این درخت موز را باور کرده بودند به شهر «كوه سیره»  سفر كرده و با مالیدن مخلوطی از پودر و آب را روی تنه این درخت ، صبر می‌كنند تا ببینند پس از خشك شدن مخلوط پودر و آب چه عددی روی تنه درخت ظاهر می‌شود.خیلی ها مدعی شده اند با استفاده از این روش در مسابقه برنده شده اند . این درخت موز مدت ها باعث رونق عجیب صنعت گردشگری در آن منطقه شده بود.در تایلند اقوامي را مي توان يافت كه تحت تاثيرفرهنگ بیگانه قرار نداشته و شيوه سنتي حيات خود را حفظ كرده اند.نمونه اين اقوام ، قبايل كوه نشين هستند. بسياري ازاين قبايل به انوع بي شماري ازموجودات مافوق طبيعي اعتقاد دارند، آنان معتقدند كه شخصيت انسان پس ازمرگ باقي مي ماند وآيين نياكان جايگاه مهمي در انديشه وعمل مذهبي دارد. زندگی این اقوام وابسته به کشاورزی است و به همین دلیل اعتقادات خاصی نسبت به این محصولات دارند. بسياري از آنها براين عقيده اند كه"برنج"  مانند انسان دارای روح است  و این روح درتمام كشتزارها  حضوردارد. به همين خاطر براي برنج وافزايش توليد آن هم نيايش دارند وهم قرباني مي كنند و معتقدند در اثر نیایش و قربانی، اين روح دركمال صحت وسلامتي به وظيفه خود عمل می کنند. آنها آلوده كردن جنگل ها، كوهها، جويبارها و درياچه ها را گناه دانسته و می گویند ارواح طبیعی چنانچه آزرده شوند، به انسان  زيان مي رساند. بطوركلي بسياري ازاين قبايل ارواح راقوي ترازانسان مي دانند ومعتقدند ارواحی خوبی وجود دارند كه بخشنده هستند و ازانسان محافظت کرده ودرمواقع نيايش به كمك اومي شتابند. در تایلند با سگهای ولگرد مبارزه نمی شود و همه جا تعداد زیادی سگ ولگرد مشاهده می شود که البته بی آزار هستند. در آیین بودا، کشتن موجودات زنده عملی ناپسند است و به همین دلیل دین بودایی به هیچ وجه حتی به دلایل مذهبی کشتن و زجر دادن انسانها را توصیه نمی کند.