سمرقند شهری در مسیر جاده ابریشم

هنگام حضور در ازبکستان یکی از آرزوهای دیرینه من برآورده شد و به دعوت جمعی از ایرانشناسان مقیم سمرقند با اتومبیل عازم این شهر شدیم. در مسیر سمرقند بارها به یاد جاده ابریشم و نقشی که این شهر در متصل کردن این شاهراه تاریخی داشت افتادم .گاهی حس می کردم که من نیز به گذشته ای دور برگشته و همراه کاروانیان از این جاده عبور می کنم.از ورای تاریخ همواره سمرقند را به کاروانسراها،مساجد،مدارس علمیه،زبان فارسی،باغ های دلگشا و شعر حافظ که در آن سمرقند و بخارا به یک تار موی یک ترک شیرازی بخشیده شده می شناسیم.امروز هم  كوچه هاي تنگ و تودرتو،زنان بلند گیسوی سبزه،مردان چشم بادامی خوشرو و چایخانه های سنتی مشخصه های سمرقند با 2500 سال قدمت است. سمرقند در کنار رودخانه زرافشان ، در طول تاریخ بارها دست به دست  شده است.گاهی به تصرف اسكندر مقدوني  درآمده،گاه به چنگ چنگيز افتاده و زمانی پایتخت تيمور لنگ بوده  ، و اما این آخری در ازبکستان امیر تیمور نامیده می شود و نماد هویت ملی این کشور است.تیمور اگرچه در تاریخ ایران به خوبی اشتهار ندارد اما به دلیل تاثیر پذیری از تمدن ایرانی و توجه به بهره گیری از شاعران،هنرمندان،نویسندگان،معماران و صورتگران ایرانی، بانی عصر تیموری که یکی از اعصار تمدنی محسوب می شود، بوده است.در دوره تیمور سمرقند به "چهره دنیا" معروف شد و چهارده باغ شاعرانه بنام باغ هاي دلگشا و باغ بهشت داشت. بعد از تیمور هم فرزند او شاهرخ و نوادگانش خدمات زیادی به اشاعه مظاهر تمدن ایرانی در آسیای مرکزی نمودند.امروز نیز نه تنها در سمرقند بلکه در تمام ماورالنهر یا خراسان بزرگ بناهاي با عظمت ایرانی مربوط به دوره تيموريان قابل رویت است. هنوز هم سمرقند شبیه یک باغ بزرگ است و وجود درختان بلند در خیابانها و بلوارهای شهر ، باغ های ایرانی قدیم را تداعی می کنند.آن روز پس از ورود به سمرقند چند تن از شیعیان که به ایرانیان سمرقند معروفند از جمله شیخ محمد علی و پهلوان و چند نفر از ایرانشناسان از جمله آقای فرهاد علیزاده به استقبال ما آمدند.اولین مقصد ما چایخانه ای در مرکز شهر برای نوشیدن چای و رفع خستگی بود.این چایخانه ها در واقع همان قهوه خانه های ما هستند که اسم صحیح خود را حفظ کرده اند.مردم ازبکستان چای زیاد می خورند،حتی در بین غذا نیز به جای آب و نوشابه چای می نوشند.آنها چای را در پیاله می نوشند و هیچگاه پیاله را پر نمی کنند.می گویند اگر پیاله پر از چای باشد به این معنی است که میزبان می خواهد هرچه زودتر از مهمان خداحافظی کند،اما وقتی پیاله پر نیست میزبان مکررا با قوری برای مهمان چای می ریزد و این به معنی علاقه به مهمان است. 

خصوصیات عمومی مردم تایلند

تایلندی ها به خوشرو بودن معروف هستند.درواقع خنده خصوصیت مردم این سرزمین وبخشی از طبیعت انسان های این دیاراست.هر خارجی به محض ورود به تایلند می تواند شادابی و نشاط را درچهره مردم تایلند حس کند.تایلندی ها اگر خوشحال باشند می خندند ، اگر کار غلطی انجام داده باشند برای عذرخواهی از لبخند استفاده می کنند،آنها برای تشکر هم لبخند می زنند،هروقت عصبانی می شوند می خندند و در وقت شرمندگی نیز لبخندی تاسف بار بر لب می نشانند.آنها فکر امروز هستند و توجهی به دیروز و فردا ندارند،دارای روحیه‌ای مسالمت جو هستند، اعتراض و مخالفت در آنها كمتر دیده می‌شود،علاقه به زندگی و لذت آن بسیار مشهود است ،خیلی زود با هر شرایطی هماهنگ می شوند، در مقابل عقاید مخالف دارای روحیه تسامح هستند، در دفاع از عقیدة خود حساسیت زیادی ندارند، خونسردی، آرامش، خوشگذرانی ، رقص و خنده از خصوصیات آن هاست ، آنها انسان هایی صبور و اهل مدارا بوده و از رفتارهای تند و توهین آمیز دوری می کنند، مردمی شاد ،همیشه خندان ، متبسم و اهل مزاح هستند،در مجموع غم و اندوه برای آنها معنی ندارد.تایلندی ها میهمان نوازهستند در تايلند همه شغل ها آزاد و مقدس هستند و گدا مشاهده نمي شود. تایلندی ها همگی علاوه بر نام اصلی خود، دارای نام غیررسمی و معمولا کوتاهی نیز هستند که با آن یکدیگر را صدا می زنند. مردم تایلند به موسیقی غربی علاقه‌ زیاد دارند، به عهد خود وفا دارند، دروغ نمی‌گویند، تهمت نمی‌زنند، غیبت نمی‌كنند، در برخورد با خارجیان، همواره برخوردی توأم با نزاكت، تبسم، كم صحبتی و عدم گفتگو پیرامون مسائل جدی دارند. در میان آنان دزدی، تجاوز به مال و حقوق دیگران كمتر مشاهده می‌شود،درامر تجارت صادق بوده وشرکای خوبی هستند.راحت طلبی و عشق به تعطیلی از دیگر خصوصیات مردم تایلند است. نوع سلام دادن و احترام گذاردن تایلندی ها به یکدیگر هم جالب است.آنها با روش خاصی در مواجهه با دیگران، دو کف دست را به هم چسبانده ،انگشت ها را به طرف بالا قرار داده و سر را اندکی خم می کنند.در واقع تایلندی ها با گفتن کلمه "سوادیکا" به یکدیگر سلام می کنند.این نوع احترام نه فقط برای اقوام و دوستان ، بلکه برای مجسمه های بودا نیز بکار برده می شود.تایلندی ها در مقابل مجسمه های بودا و یا راهبان بودائی که به آنها "مانک" می گویند نیز زانو می زنند وبا خم کردن سر خود،دست های بهم چسبیده را به مقابل صورت آورده و احترام می کنند. این اقدام تواضع تایلندی ها در مقابل مقدسات خود را نشان می دهد.آن ها در مواقعی نیز در مقابل مجسمه های بودا ،مانک ها و حتی شخص پادشاه و اعضای خاندان سلطنتی دراز می کشند و در حالت درازکش به آن ها ابراز احترام می کنند.این عمل عالی ترین نوع احترام تلقی گردیده و برای افراد خاص اعمال می شود. دست زدن به سر افراد یا اشاره با پا به چیزی، در این کشور بسیار بد شمرده می شود زیرا تایلندی ها سر را مقدس ترین و پا را پست ترین بخش بدن می دانند.به هنگام نشستن پا روی پا انداختن توهین محسوب می شود .حتی در ملاقاتهای رسمی سفارش می شود که پا را روی پا نیاندازند.تایلندی ها در هر پست و مقامی که باشند از ادای این نوع احترامات احساس شرمندگی نمی کنند . حتی نخست وزیر هم در مراسم رسمی که با حضور دیپلمات های خارجی ودر مقابل رسانه های تصویری برگزار می شود ، به هنگام دیدار با پادشاه روی زمین می خزد و به وی ابراز احترام می کند. البته شخص پادشاه  نیز فقط در مقابل بودا و رهبران بودائی،همانند بقیه مردم ابراز احترام می کند و این به دلیل اهمیتی است که برای مقدسات جامعه قائل است. مردم تایلند برای ابراز احترام به پادشاه خود که به رنگ زرد علاقمند است روزهای دوشنبه لباس زرد می پوشند. پوشیدن لباس زرد رنگ و یا دستبند زرد  نشانه دوست داشتن و علاقه به شاه است. شاه در روز دوشنبه متولد شده و به همین دلیل بسیاری از مردم تایلند روزهای دوشنبه زرد پوش می شوند تا دوستی خود را نسبت به شاه نشان دهند.یکی از جامعه شناسان معتقد است که در تایلند مردم شاه را آنچنان می پرستند که اگر پیروان ادیان الهی،آنگونه خدا را بپرستند،رستگار می شوند.آنها نسبت به آئین بودا و سلطنت متعصب هستند و گردشگران نباید حرکت یا بیان اهانت آمیزی به خاندان سلطنتی یا بودا داشته باشند.هنگام بازدید از معابد یا کاخ پادشاهی، گردشگران باید لباس مناسب و نسبتا پوشیده ای به تن داشته و پیش از ورود کفش ها را از پا درآورند.تایلندی ها دریافت هدیه را بسیار دوست دارند.این یک علاقه ذاتی است و عمومیت دارد و حتی اشراف زادگان و خاندان سلطنتی نیز از این قاعده مستثنی نیستند.تایلندی ها هم اهل دادن هدیه هستند.آن ها هدایای خود را معمولا به زیبایی بسته بندی می کنند. در بعضی جوامع مرسوم است هدایا در مقابل شخص هدیه آورنده،باز شود اما تایلندی ها باز کردن بسته بندی زیبای هدیه در مقابل شخص اهدا کننده را نمی پسندند و بدون باز کردن و اطلاع از محتوای هدیه ،از آورنده تشکر می کنند. تایلندی ها معمولا هدایا را در داخل یک ظرف شبیه سینی قرار داده و اهدا می کنند.