چرا سیاست "نگاه به شرق" در دستور کار قرار گرفت؟

 

دیپلمات پیشین کشورمان، تصریح کرد: سیاست جمهوری اسلامی تعامل با کشورهای مختلف است و سیاست «نگاه به شرق» بدین معنا نیست که تعامل با غرب را کنار بگذاریم، بلکه به این معناست که ما دوستانمان را در عرصه سیاست خارجی افزایش دهیم.

محسن پاک آیین از دیپلمات های باسابقه ی کشور و معاون بین‌الملل دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب در مصاحبه با برنامه «گفتگوی سیاسی» به بررسی و تحلیل کاهش روابط ایران با غرب در پساکرونا و تعاملات خارجی در دیپلماسی شرقی پرداخت.

وی گفت: کرونا بر نظام بین الملل و تعاملات در این عصر تاثیراتی داشته است ولی هنوز جمع‌بندی متقنی مبنی بر اینکه آینده پساکرونا چگونه خواهد بود، وجود ندارد ، چرا که هنوز مشخص نیست کرونا تا چه مقطعی ادامه خواهد داشت و دنیا تا چه زمانی میزبان این ویروس خواهد بود . تحولات درعرصه بین الملل در ماه ها و روزهای اخیر نشان می دهد، کشورهایی چون آمریکا و برخی از اعضای اتحادیه اروپا که در نظام بین الملل از آنها به عنوان کشورهای قدرتمند یاد می‌شود ، در مهار ویروس کرونا موفق نبوده اند .البته تاکنون چندین مولفه در این عرصه قطعیت یافته است که می‌توان تا حدودی با توجه به آنها آینده را ترسیم کرد.

سفیر پیشین ایران در آذربایجان با بیان این که در آمریکا برای مقابله با این ویروس سردرگمی عجیبی ایجاد شده، ادامه داد: در اروپا نیز بین کشورهای عضو در این زمینه اختلافاتی به وجود آمده چنان که کشورهایی چون یونان و پرتغال که دارای اقتصاد ضعیف تری هستند، برخی از قدرت‌های بزرگ در این اتحادیه مثل آلمان و فرانسه را متهم می‌کنند که در بحث مدیریت شیوع ویروس کرونا موفق عمل نکرده اند و این اتحادیه برنامه ای برای مقابله با این ویروس نداشته است .

وی با بیان اینکه در واقع یک نوع بی اعتمادی بین برخی از کشورهای اروپایی نسبت به کشورهای قدرتمند عضو این اتحادیه به وجود آمده است چنان که برخی از کشورهای حوزه شرق این اتحادیه از چین درخواست کمک کرده اند خاطرنشان کرد : در مورد آمریکا نیز به نظر می رسد که ترامپ برنامه ای برای مهار این بحران ندارد و تاکنون به بیان برخی اظهارات غیرمتعارف دست زده است ، چنان که اخیراً نیز تهدید کرده است که بودجه سازمان بهداشت جهانی را محدود و یا قطع می کند این در حالی است که با توجه به وضعیت موجود همه باید به سازمان بهداشت جهانی برای مقابله با بحران کرونا کمک کنند و اکنون زمان آن نیست که مسائل سیاسی با مسائل سلامت گره زده شود .

پاک آیین با اشاره به برخی اظهارنظرهایی که مقامات اروپایی و آمریکایی در باره عملکرد چین در مورد جلوگیری از شیوع ویروس کرونا مطرح کرده اند ، گفت: به نظر می رسد بخشی از این اظهارات نوعی فرار به جلو است ، آنها برای اینکه حرفی برای گفتن به مردم خودشان داشته باشند روایت هایی را خلق می‌کنند که یکی از این روایت ها این است که اگر چین این موضوع را به خوبی مدیریت می‌کرد این مسئله به بیرون از چین سرایت نمی‌کرد و در همین چارچوب شاهد این بودیم که در ابتدا مقامات آمریکایی‌ سپس انگلیس، فرانسه و آلمان اظهارات را در این زمینه مطرح کردند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه خود چینی ها نیز اعتراف کرده اند که در وهله اول نتوانستند این ویروس را کنترل و مهار کند و سپس اقداماتی را در این زمینه انجام دادند، خاطرنشان کرد: ولی مسئله این است مقامات کشورهای اروپایی و آمریکایی سعی می کنند با طرح اتهاماتی نسبت به چین به نوعی بر روی ناتوانی خود در مدیریت این بحران سرپوش بگذارند.

پاک آیین با بیان اینکه کشورهایی همچون چین، کره جنوبی، ژاپن ، تایوان و سنگاپور که در شرق آسیا قرار دارند موفقیت بیشتری در مقابله با شروع این ویروس نسبت به کشورهای اروپایی و آمریکایی داشته اند ، ادامه داد : در مورد چین همانطور که اشاره شد آنها در مهار اولیه ویروس ناتوان بودند ولی بعد موفق شدند که این موضوع را مدیریت کنند، چنان که در حال حاضر می بینیم که تعدادی از کشورها از جمله برخی از کشورهای اروپایی منتظر کمک های چین هستند تا کادر درمانی و یا لوازم‌پزشکی مورد نیازشان را دولت پکن برای انها ارسال کند در همین چارچوب رئیس جمهور صربستان نیز به تازگی اعلام کرده است که ما در موضوع مهار کرونا نمی‌توانیم به اروپا اعتماد کنید و باید به سمت چین برویم.

این دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه صحبت های خود با این برنامه با بیان اینکه در آینده اعتماد به کشورهای قدرتمند غربی مثل آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی در حوزه بهداشت کم خواهد شد، ادامه داد : بحث ناتوانی علمی دنیای غرب برای مقابله با این ویروس یکی دیگر از مسائلی که در حال حاضر مطرح شده است.

پاک آیین با اعتقاد بر اینکه لیبرال دموکراسی غربی به عنوان یک ایدئولوژی که همواره صحبت از حقوق بشر کرده است در این بحران نتوانست جوابگوی نیاز بشر باشد و تا حدودی هویتش در این فرایند تضعیف شده است.

وی با بیان اینکه نگاه به معنویت و توجه به آن در عرصه جهانی افزایش پیدا کرده است، خاطر نشان کرد: اگر ویروس کرونا همچنان ادامه پیدا کند ،احتمالا در اینده شاهد تقویت موضوع منطقه‌گرایی خواهیم بود چرا که یکی از آثار کرونا این است که احتمالا تمایل کشورها برای همکاری منطقه‌ای با یکدیگر افزایش پیدا می کند.

معاون بین‌الملل دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب با بیان اینکه ویروس کرونا باعث شده که دنیا توجه جدی تری به سلامت داشته باشد و موضوع سلامت جایگاه خاصی در عرصه بین‌الملل پیدا کند ،گفت :برای دستیابی به سلامت همکاریهای کشورهای منطقه‌ای با یکدیگر افزایش پیدا می‌کند بنابراین این پیش بینی وجود دارد که منطقه گرایی نیز رشد بیشتری داشته باشد .

پاک‌آیین ادامه داد : با توجه به اینکه ایران با 15 کشور در اطراف خود همسایه است و در میان این کشورها ، ایران جز کشورهای موفق در حوزه مدیریت کرونا بوده ، علی‌رغم سردرگمی اولیه که با آن رو به رو بود ، در همین چارچوب می توان از این فرصت برای گسترش همکاری‌های منطقه‌ای با محوریت دیپلماسی سلامت استفاده کرد .

وی همچنین در ادامه صحبت های خود در این برنامه با تاکید بر اینکه سیاست جمهوری اسلامی ایران تعامل با کشورهای مختلف است، افزود : اینکه گفته می‌شود باید سیاست نگاه به شرق پیگیری شود، این موضوع به این معنا نیست که نگاه به غرب را کنار بگذاریم بلکه به این معنااست که دوستان خود را در عرصه سیاست خارجی افزایش دهیم و هیچگاه متکی به یک بلوک و یک بخش نشویم .

پاک آیین با اعتقاد بر اینکه با توجه به سوابق تاریخی اعتماد ما به شرق بیشتر از غرب است، ادامه داد: اروپایی ها در بحث برجام بار دیگر نشان دادند که نمی‌توان به غرب اعتماد کرد .

سفیر پیشین ایران در آذربایجان با بیان اینکه در دوران تحریم‌ها ، همسایگان می توانند بهترین دوستان ما باشند ،گفت : در حال حاضر به نظر می رسد یک نوع همکاری منطقه ای بین کشورهای منطقه در ارتباط با سلامت ایجاد شده است و تنها کشوری که حاضر نیست خود را با این نظام منطقه ای هماهنگ کند، عربستان سعودی است چرا که یک تفکر ترامپیسمی بر نگرش های محمد بن سلمان حاکم است و این باعث شده که آل سعود در منطقه در این حوزه منزوی می‌شود.

وی با بیان اینکه همکاری کشورهای منطقه در حوزه سلامت می تواند باعث کاهش مناقشات منطقه ای شود در مورد عملکرد سازمانها و و ائتلاف های بین المللی در ارتباط با موضوع کرونا و آینده آنها در دوران پساکرونا نیز گفت: ائتلاف های منطقه‌ای به منظور افزایش همکاری‌های منطقه‌ای به وجود آمده‌اند ولی مطامع سیاسی یکسری از کشورهای عضو باعث شده که این نهادها از مسیر اصلی خود خارج شوند، مثلاً سازمان همکاری اسلامی برای افزایش همکاری ها بین کشورهای اسلامی ایجاد شده است ولی به خاطر سیاست ها و نگرش عربستان و نفوذی که آل سعود در این سازمان دارد این سازمان عملاً از مسیر اصلی خود منحرف شده است در حالیکه اگر سازمان همکاری اسلامی به اهداف و اصول اولیه خود برای تاسیسش پایبند بود می توانست در دوران کرونا بسیار موثر ظاهر شود .

معاون بین‌الملل دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب در پایان اظهارات خود تصریح کرد : این احتمال وجود دارد که در دوران پسا کرونا سلامت انسان ها برخی از مسائل و مناقشات را تحت تاثیر قرار دهد و کشور ها به ناچار برای حفظ سلامتی شهروندان خود مجبور به افزایش همکاری های شان با یکدیگر شود و در این فرآیند موضوعات سیاسی نتوانند نقش چندان تاثیرگذاری ایفا کنند .

کرونا و لزوم اجماع جهان اسلام برای فشار به اسرائیل

کارشناس ارشد روابط بین‌الملل با اشاره به برخی تحلیل‌ها درباره کاهش خشونت و سلطه‌گری در عصر پساکرونا و تناقض آن با اقدامات تجاوزگرانه اخیر اسرائیل، گفت: آنچه در روزهای اخیر به اثبات رسید این است که بحران فراگیری مانند کرونا نیز قادر نیست ذات خبیثانه رژیم صهیونیستی را تغییر دهد یا حتی تعدیل کند و چون جنایتکاری در ذات صهیونیست‌هاست، نمی‌توان انتظار داشت که در دوره پساکرونا در برابر ملت فلسطین انعطافی داشته باشند.

رژیم صهیونیستی در روزهایی که جهان درگیر کروناست دست از اشغالگری و تجاوز برنداشته و در همین مدت اقداماتی را مانند گسترش شهرک‌سازی در اراضی اشغالی، تصویب مصادره اراضی حرم ابراهیمی شهر الخلیل و خروج آن از کنترل فلسطین انجام داده و نتانیاهو نیز در یک سخنرانی از اعلام موافقت آمریکا با الحاق کرانه باختری به اسرائیل تا دو ماه آینده خبر داده است، در حالی که مجموعه کشورهای عربی و اسلامی به جز معدودی کشورها از جمله ایران واکنشی به این اقدامات نداشته‌اند.

محسن پاک‌آیین، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و تایلند و کارشناس ارشد روابط بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، درباره تأثیر درگیر شدن جهان به موضوع کرونا با تشدید اقدامات تجاوزگرانه رژیم صهیونیستی علیه فلسطینی‌ها گفت: یکی از فرازهای فرمایش مقام معظم رهبری در پیام نیمه‌شعبان این بود: «حادثه کرونا نباید موجب غفلت ما از ظلم و ستم قدرتمندان دنیا به ملت‌های مختلف از جمله مردم فلسطین و یمن شود.» طی روزهای اخیر رژیم صهیونیستی با سوءاستفاده از وضعیتی که در جهان به خاطر شیوع کرونا به وجود آمده به صورت خزنده و مرموز اقداماتی را علیه ملت فلسطین انجام داده و خواهد داد که جهان اسلام نباید از آن به سادگی عبور کند.وی افزود:‌ در واقع فراگیری جهانی کرونا فرصتی را به نتانیاهو داد تا مشکلات داخلی، را که به تهدیدی برای ادامه نخست‌وزیری او تبدیل شده بود، مدیریت کند و مانع از برگزاری انتخابات و ادامه دادگاه فساد مالی خودش شود و همزمان اقداماتی مانند گسترش شهرک‌سازی و اعمال فشارهای بیشتر بر ملت فلسطین را سرعت بخشید.

پاک‌آیین اظهار کرد: براساس تجربیات قبلی از رفتار اسرائیل، پیش‌بینی می‌شود که در ماه رمضان و با نزدیکی هر چه بیشتر به روز جهانی قدس این اقدامات تداوم یابد.

نقش ایران در ایجاد اجماع ضد اسرائیلی

این کارشناس ارشد روابط بین‌الملل درباره نوع واکنش جهان اسلام به اشغالگری‌های اخیر اسرائیل گفت: جهان اسلام در قالب سازمان همکاری‌های اسلامی، اجلاس سران کوالالامپور و جنبش عدم تعهد باید کاملاً مراقب باشند تا فضای شکل گرفته در جهان به واسطه کرونا موجب نشود که فرصتی برای رژیم صهیونیستی در راستای فشار مضاعف به ملت فلسطین ایجاد شود.

وی با بیان اینکه نقش دستگاه دیپلماسی کشورمان در این راستا بسیار پررنگ است، ادامه داد: وزارت امور خارجه باید با ارتباط مستمر و پیگیرانه با مقامات کشورهای اسلامی، آن‌ها را درباره این حرکات مرموز اسرائیل در این روزها توجیه کند تا مانع به حاشیه رفتن موضوع فلسطین در این ایام شود و یک اجماع و اتحاد در میان کشورهای اسلامی برای اعمال فشار علیه اسرائیل شکل بگیرد و نتانیاهو تصور نکند که کرونا باعث شده جهان اسلام مسئله فلسطین را فراموش کند و متوجه هوشیاری کشورهای اسلامی شود.

سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان تأکید کرد: در واقع جمهوری اسلامی ایران در این چارچوب می‌تواند پیشقراول جهان اسلام باشد و نقش بیدارباش و هشداردهنده را ایفا کند.

پاک‌آیین درباره دلایل سکوت جریان‌های مقاومت فلسطینی در طی روزهای اخیر گفت: عدم واکنش این جریان‌ها به معنی آن نیست که واکنشی نشان نخواهند داد. قطعا گروه‌های مقاومت فلسطینی از جمله حماس و جهاد اسلامی از اقدامات و تحرکات رژیم صهیونیستی و پشت پرده‌های آن مطلع هستند و از مشورت ایران و سایر اعضای محور مقاومت برخوردارند و در زمان مقتضی واکنش لازم را انجام می‌دهند.

وی یادآور شد: در مجموع کلیت جهان اسلام از جمله گروه‌های مقاومت باید هوشیار باشند و موضوع کرونا نباید مسئله آزادی قدس و فلسطین را تحت‌الشعاع قرار دهد و فضایی برای اجرای طرح معامله قرن ایجاد شود.

ذات خبیثانه اسرائیل تغییر نمی‌کند

پاک‌آیین درباره برخی تحلیل‌ها در موضوع دوره پساکرونا مبنی بر حرکت جهان به سمت صلح و ثبات بیشتر و کاهش خشونت و سلطه‌گری قدرت‌ها به واسطه دچار شدن به مشکلات درونی و تضاد این تحلیل‌ها با تسریع تجاوزگری اسرائیل در همین ایام گفت: راجع به موضوع جهان پساکرونا نظریات متعددی در حال ارائه و تولید است و هنوز یک تحلیل و نظریه غالب شکل نگرفته است که آیا در جهان پساکرونا تغییرات عمده‌ای در نظم جهانی ایجاد می‌شود یا فقط تأثیراتی بر برخی مناطق می‌گذارد. مسلم است که چنین بحران‌های فراگیر جهانی هم قادر نیست که ذات خبیثانه رژیم صهیونیستی را تغییر دهد یا حتی تعدیل کند.

پاک‌آیین اظهار کرد: در واقع هدف اصلی و ثابت صهیونیست‌ها محدود کردن هرچه بیشتر فلسطینی‌ها، توسعه اشغالگری و احیای طرح شکست‌خورده «از نیل تا فرات» است. به عبارتی چون جنایتکاری در ذات صهیونیست‌هاست، نمی‌توان انتظار داشت که در دوره پساکرونا در برابر ملت فلسطین انعطافی داشته باشند.

سفیر پیشین ایران در تایلند ابراز کرد: بر این مبنا تنها راهکار ملت فلسطین در دوره کرونا و پساکرونا نیز مقاومت و مبارزه با صهیونیست‌هاست تا در سایه این مقاومت و مبارزه طرح جمهوری اسلامی ایران را مبنی بر تعیین سرنوشت آینده فلسطین از طریق همه‌پرسی با حضور همه فلسطینیان فراهم کنند و رژیم صهیونیستی از طریق مقاومت و مردم‌سالاری از بین برود.

گفت‌وگو از مهدی مخبری

سیاست های شکست خورده آمریکا

 

 وضعیت آمریکا و مخصوصا ترامپ شرایط خاصی دارد. یکی از دلایل، شیوع کرونا و ناتوانی ایالات متحده در مهار و مدیریت این بیماری، صحبت های غیر کارشناسانه ای است که ترامپ درباره نحوه درمان این ویروس مطرح کرد و او را در شرایط بدی قرار داد. به خصوص این که نظرسنجی ها نشان می دهد برای اولین بار جو بایدن از او جلو افتاده و این مساله زنگ خطری برای جمهوریخواهان است. از سوی دیگر بحث فساد مالی ترامپ و دخالت روسیه در انتخابات گذشته ریاست جمهوری آمریکا بار دیگر مطرح و دستاویزی برای دموکرات ها شده که بارها با این مساله ترامپ را به چالش بکشانند. به همین دلیل رئیس جمهور آمریکا سعی می کند بحران و مشکلات موجود را به خارج از ایالات متحده منحرف کند. از این رو گاهی چین را محکوم کرده و از سوی دیگر بحث خروج از سازمان بهداشت جهانی را در این موقعیت خاص مطرح می کند.

 زمانی هم مباحثی در مورد ایران را به میان می کشد که آخرین آن پیام توییتری از سوی او بود، مبنی بر این که به سربازان نیروی دریایی ناوگان آمریکا دستور داده به گشتی های جمهوری اسلامی ایران حمله کنند. این پیام البته واکنش محکم مقامات ایرانی از جمله سردار سلامی  و سردار حاجی زاده را در پی داشت. در مجموع هدف اصلی ترامپ این است که افکار عمومی جهان را از سیاست داخلی آمریکا منحرف و در عرصه سیاست خارجی هم برای خود پرستیژی ایجاد کند. در منطقه غرب آسیا، ترامپ خیلی تمایل داشت دستاوری داشته باشد. مساله افغانستان و طالبان، از جمله مانورهای تبلیغاتی او بود.  آمریکا که برای مبارزه با تروریسم به افغانستان تجاوز کرده بود، امروز برای مذاکره به طالبان التماس می کند. اما به رغم مذاکراتی که انجام شد، آمریکا به دلیل این که به تعهداتش پایبند نبود، طالبان اعلام کرد تا زمانی که ایالات متحده به قول های خود عمل نکند و نیروهای خود را کاهش ندهد، تمامی توافقات خود را معلق می کند. در مورد عراق تلاش آمریکا  بر منزوی کردن ایران و به حاشیه بردن حشد الشعبی بود اما موفقیتی به دست نیاورد و امروز تمام ارکان عراق در مقابل سیاست های آمریکا قرار گرفتند. ایالات متحده نگران ضربات احتمالی به نیروهای خود در این کشور است. گذشته از این سیاست های آمریکا در سوریه و کره شمالی هم به شکست منتهی شده است. با توجه به این مسائل آمریکا در پی به انحراف کشاندن افکار عمومی در خصوص شکست های خود است و از این روست که دوباره تهدیدات خود علیه  ایران را شروع کرده و جمهوری اسلامی هم در مقاطع مختلف پاسخ محکمی به تهدیدات ترامپ داده است.