مقاوم سازی اقتصاد، دستورکار اجلاس سه جانبه

اجلاس سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان در تهران برای نخستین بار یک همگرایی را بین همسایگان ایران رقم می‌زند. پیش از این اجلاس، نشست‌های سه‌جانبه در سطح وزرای خارجه صورت می‌گرفت ولی اجلاس سه‌جانبه روسای جمهور برای نخستین‌بار در منطقه شکل گرفته و اولین اجلاس آن نیز سال گذشته در باکو برگزار شد. 

این اجلاس سه‌جانبه نماد توجه ایران به سیاست همسایگی و تقویت روابط با کشورهای پیرامونی است. مسائل مهمی در این اجلاس مطرح می شود که می‌تواند منافع ایران را تأمین کند. سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان به ایران مورد توجه جهانی قرار گرفت و بسیاری از رسانه‌های جهان به بازتاب آن پرداختند. این نشست سه‌جانبه نماد دیپلماسی برد-برد ایران است؛ ‌دیپلماسی‌ای که در آن همه طرف‌ها نفع می‌برند و سبب استحکام همکاری‌ها می‌شود، چرا که همه طرف‌ها احساس می‌کنند به منافع خود دست یافته‌اند.

شرایط خاص منطقه بر اهمیت این اجلاس افزوده است. به دنبال همکاری‌های ایران و روسیه با ارتش سوریه و محور مقاومت، خوشبختانه در غرب آسیا شاهد زوال روز به روز داعش هستیم و در سایه این همکاری‌ها در عراق نیز همین سرنوشت برای گروه‌های تکفیری در حال رقم خوردن است. در این مقطع حفظ امنیت و تأمین امنیت منطقه اهمیت شایانی دارد. هر سه کشور ایران، روسیه و آذربایجان به دنبال توسعه اقتصادی هستند و امنیت توسعه اقتصادی را ضمانت می‌کند.

از سوی دیگر در شمال ایران شاهد مناقشه قره‌باغ هستیم؛ درگیری مزمن و طولانی آذربایجان و ارمنستان بر سر قره‌باغ که احتمال تبدیل آن به یک جنگ تمام‌عیار کشورهای همسایه را نگران کرده است و این امر بر ضرورت تلاش و گفت‌وگو هر سه کشور برای حفظ امنیت منطقه و حفظ ثبات در منطقه می‌افزاید.

مسأله مهم دیگری که محور اصلی مذاکرات اجلاس سه‌جانبه قرار گرفته، مسائل اقتصادی است. هر سه کشور به دلیل شرایط اقتصادی به دنبال مقاوم‌سازی اقتصاد خود هستند. جمهوری آذربایجان به دلیل نوسانات قیمت نفت و گاز، حدود یک سال است که موضوع مقاوم‌سازی اقتصاد را در دستور کار دارد. ایران و روسیه نیز به دلیل تحریم‌های غیرقانونی و ظالمانه غربی‌ها مدت‌هاست که در این مسیر گام برداشته اند. در مسیر مقاوم‌سازی اقتصاد هر سه کشور در تلاشند تا وابستگی خود را از درآمد‌های نفتی کاهش دهند و حوزه‌های دیگر اقتصادی را فعال کنند.  حوزه حمل و نقل مهم‌ترین حوزه‌ فعال است و در این زمینه توجه به تکمیل کریدور شمال به جنوب اهمیت بسزایی دارد. این کریدور که منطقه رشت به آستارا را در برمی‌گیرد، از چین تا اروپا را به هم متصل می‌کند. تمام این مسیر ریل‌گذاری شده و راه‌آهن آن فعال است مگر حدود 160 کیلومتر رشت-آستارا که سه کشور برای تکمیل آن تمایل دارند. این موضوع باید در اولویت نخست هر سه کشور قرار بگیرد.

* این یادداشت، نخست در تاریخ 11 آبان 1396 در روزنامه جام جم منتشر شد.

http://press.jamejamonline.ir/Newspreview/3053221947472725876

تهران، مسکو، باکو در مسیر توسعه

اجلاس سه‌جانبه سران ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان، فرصت مهم و گام بلندی است که می‌تواند تقویت مناسبات دوجانبه و سه‌جانبه را در پی داشته و نمادی از همگرایی منطقه‌ای و موفقیت دیپلماسی برد- برد را به نمایش گذارد.

امروز تهران شاهد یک تحول مهم در چارچوب تقویت ارتباطات با همسایگان است. سفر ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری فدراتیو روسیه و سفر الهام علی‌اف رئیس جمهوری آذربایجان برای برگزاری اجلاس سه‌جانبه میان رؤسای جمهوری سه کشور ایران، روسیه و آذربایجان، این تحول مهم را رقم خواهد زد. پیش‌بینی می‌شود در این اجلاس، گفت‌وگو در مورد موضوعات مهم منطقه‌ای و همکاری‌های مشترک سه کشور با تمرکز روی منافع مشترک اقتصادی سه کشور، در دستور قرار داشته باشد.برگزاری این اجلاس نشان می‌دهد که در دولت دوازدهم نیز سیاست برد- برد کماکان در روابط ایران با کشورهای جهان و بخصوص با همسایگان و سایر کشورها مد نظر است و ایران در اجرای سیاست همسایگی، وجود روابط حسنه با همسایگان را به نفع امنیت، ثبات و توسعه اقتصادی منطقه می‌داند. بعد از نخستین اجلاس سه‌جانبه رؤسای جمهوری این سه کشور در سال گذشته در باکو، این باور ایجاد شد که این گونه همکاری‌های مشترک می‌تواند به تقویت صلح و ثبات در منطقه کمک کرده و با تأمین منافع شرکا، توسعه مناسبات راهبردی در حوزه خزر و منطقه قفقاز را دنبال کند.انجام همکاری‌های مشترک بین سه کشور در حوزه‌های حمل و نقل، انرژی، تجارت، گردشگری، همکاری‌های بانکی، همکاری‌های مرزی و نیز هماهنگی و همکاری‌های اطلاعاتی برای مقابله با تهدیدات و چالش‌های نوظهور علیه ثبات و امنیت منطقه‌ای و ابراز آمادگی برای تعامل نزدیک‌تر در مبارزه علیه تروریسم، افراط‌گرایی، جرایم سازمان یافته فراملی و قاچاق مواد مخدر برای حفاظت از امنیت و ثبات در منطقه که قبلاً زمینه آن فراهم شده، می‌تواند در این اجلاس به نتایج ملموس منتهی شود. در عین حال بازار بزرگ اقتصادی ایران و دسترسی به آب‌های آزاد بین‌المللی در دریای عمان و خلیج فارس، از مزیت‌هایی است که بستر مناسبی را برای تبدیل شدن ایران به کانون اصلی حمل و نقل منطقه‌ای فراهم ساخته است.مناسبات حسنه سه کشور که ریشه در خصایص همسایگی دارد و فرصت‌های بی‌نظیر برای همکاری نزدیک جهت دستیابی به اهداف مشترک و رویارویی با چالش‌های آتی، انتظار عمومی نسبت به این نشست را بالا برده و امید است طرف‌های دخیل، بتوانند مبنایی منطقی و قانونمند برای همکاری‌ها و هماهنگی‌های چندجانبه گسترده‌تر برای آینده را پی‌ریزی کنند.طبعاً هرگونه پیشرفت در روند همکاری‌های دوجانبه و سه‌جانبه و چندجانبه منوط به عینیت بخشیدن به توافقات کتبی و تفاهمات شفاهی میان مقامات کشورهاست و سه کشور اگر تمایل جدی به همکاری‌های منطقه‌ای با یکدیگر و کشورهای پیرامون داشته باشند، باید با اعمال رویکردهای عملگرایانه، بتوانند با هم‌افزایی مثبت مبتنی بر اشتراکات منافع و در فضای اعتماد متقابل، منافع اقتصادی خود را تأمین نموده و برای منطقه ثبات و امنیت و برای ملت‌ها، رفاه و آسایش ایجاد نمایند. در عین اینکه اجلاس سه‌جانبه سران روسیه، جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان فرصتی تاریخی برای پیشبرد طرح‌های کلان منطقه‌ای و تقویت همگرایی‌های چندجانبه است، نباید از مذاکرات دوجانبه رؤسای سه کشور با یکدیگر نیز سخن نگفت. تردیدی نیست که مناسبات دوجانبه تهران و مسکو وارد مرحله جدیدی شده و در سفر پوتین به تهران، می‌توان درباره روابط پایدار و بلندمدت گفت‌وگو کرد. ایران و روسیه در چند سال گذشته در جنگ با تروریسم تجربه‌های زیادی اندوخته‌اند و هدف نهایی هر دو کشور، استقرار «صلح و ثبات در منطقه» است. به نظر می‌رسد در این سفر توسعه روابط اقتصادی و موضوع سوریه و مبارزه با تروریسم و در عین حال حمایت از اجرای کامل برجام، از محورهای اصلی مذاکرات رئیس جمهوری ایران و روسیه باشد.

در ارتباط با روابط تهران و باکو نیز خوشبختانه در سال‌های اخیر اراده رؤسای جمهوری دو کشور بر توسعه روابط در تمام عرصه‌های سیاسی، امنیتی، اقتصادی، تجاری و حتی علمی و آموزشی استوار است و همکاری ایران و جمهوری آذربایجان در عرصه منطقه‌ای بخصوص تلاش برای استقرار صلح و مبارزه با آسیب‌های امنیتی نظیر تروریسم نیز وارد مرحله نوینی شده است. جمهوری آذربایجان در سیمای ایران چهره یک دوست را می‌بیند و ایران نیز جمهوری آذربایجان را به مثابه یک همسایه برادر و دوست و دریچه‌ای به سوی قفقاز می‌نگرد. تأکید تهران و باکو بر اهمیت گسترش همکاری‌های سه کشور در حوزه‌های تکمیل راه آهن رشت- آستارا، انرژی، ارتباطات، مبارزه با تروریسم، همکاری در زمینه‌های فرهنگی و گفت‌وگوی ادیان، توریسم گردشگری و کشاورزی برخی حوزه‌های مهم همکاری دو کشور است.در مجموع اجلاس سه‌جانبه سران ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان، فرصت مهم و گام بلندی است که می‌تواند تقویت مناسبات دوجانبه و سه‌جانبه را در پی داشته و نمادی از همگرایی منطقه‌ای و موفقیت دیپلماسی برد- برد را به نمایش گذارد.

* این یادداشت نخست در تاریخ دهم آبان 1396 در روزنامه ایران منتشر شد.

 

الحشد الشعبی، آبروی عراق

هفته آخر مهرماه، توفیق سفر به عراق و زیارت عتبات عالیات حاصل گردید. بارگاه با وقار نجف و راز نیاز با مولای متقیان(ع)، کربلای معلی و زیارت قبر شش گوشه امام حسین (ع) و مضجع شریف حضرت ابوالفضل العباس (ع)، زیارت حرم های متبرکه در کاظمین و زیارت ائمه مظلوم سامرا، شهری که زندگی را دوباره آغاز کرده، همه از خاطرات شیرین و فراموش نشدنی این سفر بود. اما آنچه به لحاظ جامعه شناختی نظرم را جلب کرد، حضور پر رنگ حشد الشعبی در جای جای عراق و علاقه وافر و خالصانه مردم، چه شیعه ،چه سنی و حتی کرد به این لشکر مردمی بود. با هرکه صحبت کردیم از عملکرد شجاعانه و موثر  این نیروی مبارز بخصوص در مقابل ارتش مخوف داعش تقدیر می کرد و داستان های مبارزات نیروهای حشد شعبی، نقل مجالس بود. برخی از ایام روز و حتی در شب ها، شهدای گرانقدر این نیروی مردمی، با فریادهای لبیک یا حسین(ع) توسط جوانان پرشور تشییع می شد و همه با ندای " راهت ادامه دارد " ، همپیمانی خود با شهدا برای ادامه مسیر الهی آنان را اعلام می کردند. در بخش زیادی از بلوار میانی بزرگراه نجف - کربلا، تصاویر شهدای عراق نصب شده و بوی شهادت فضای این سرزمین تاریخی را عطرآگین کرده بود. بدون تردید نیروی حشد الشعبی با کارکرد بسیار مثبتی که در مبارزه با داعش و حفظ امنیت ملی عراق داشته ، حق بزرگی بر گردن مردم این کشور دارد و پر بیراه نیست اگر حشد الشعبی را آبروی عراق بدانیم. این نیروی مردمی که با رای اکثریت قاطع نمایندگان مجلس عراق، اعم از شیعه و سنی و کرد رسمیت یافته و به عنوان یک ارتش مردمی ، دارای پایگاه اجتماعی ارزنده ای در میان مردم عراق بوده و به عنوان یکی از نهادهای قانونی و حقوقی، مخلصانه از امنیت، جان، ناموس و تمامیت ارضی این سرزمین دفاع می کند. یکی از نیروهای نظامی می گفت حشد شعبی واقعا یک نیروی مردمی، فرامذهبی و فراقومی است، چون غیر از شیعیان، امروز ۳۳ درصد از این نیروها از نیروهای سنی هستند و همچنین نیروهای مسیحی، ایزدی، شبک و ترکمان و همه طیف‌های ملت عراق در حشد شعبی حضور دارند. به گفته وی اگر نیروهای حشد شعبی نبودند، «داعش» نه تنها به بغداد بلکه به کشورهای پیرامونی و حتی به نقاط مختلف دنیا می‎رسید و جهان امنیت خود را مدیون نیروهائی است که با تروریسم داعش و دست پروردگان آمریکا و عربستان، مبارزه کرده اند. افرادی که با ما صحبت داشتند، معتقد بودند که اگر مرجعیت دینی عراق، به موقع برای تشکیل حشد شعبی فتوا صادر نمی کرد، وضعیت اسفناکی داشتیم و خدارا شکر که مرجعیت دینی عراق میزان خطر را درک و با صدور فتوا و فراخواندن نیروهای مردمی برای دفاع از عراق، حشد شعبی را تشکیل داده و همت و شجاعت جوانان و مردان قهرمان ما ، باعث شکست تروریسم شد.                                                      آنچه که در حاشیه سفر به عراق و زیارت عتبات عالیات دیدم این بود که حشد الشعبی به عنوان مهم‌ترین نهاد مردمی و به عنوان حافظ امنیت عراق به عنوان نیروی موثر و آینده ساز، باقی خواهد ماند و بی دلیل نیست که بسیاری از مردم و مسئولین عراق معتقدند که  مأموریت‎های حشد شعبی نباید فقط به مبارزه با داعش و دیگر گروه های تروریستی منحصر شود و این نیروها باید به صورت سازمان یافته در ساختن عراق هم مشارکت کنند.                                                                                                                                                                            امروز حشد شعبی یک قدرت نهادینه شده است و پدیدآورندگان و حامیان اصلی داعش بخصوص آمریکا و برخی از کشورهای عرب، قادر نخواهند بود، مانع حضور موثر این نیروی مردمی در تحولات آتی عراق و منطقه باشند.                                                                                                                                                        فکر می کنم حشد شعبی در آینده هم حافظ قدرت و اعتبار و آبروی عراق بوده و سربازان سلحشور آن، از سرزمین، آبرو و مقدسات عراق دفاع خواهند کرد. آینده گان درباره این قهرمانان بسیار نقل کردi و نسل های بعدی در عراق، در قصه‌های خود قهرمانی‎های پدران خود را روایت خواهند کرد.