مناقشه قرهباغ و موضعی که ایران اتخاذ کرد
برخی کارشناسان در پی تحولات اخیر در قفقاز جنوبی و پایان مناقشه ۳۰ ساله قرهباغ، بر این باورند که بازیگری جمهوری اسلامی ایران در این قضیه بیش از دیگران اثرگذار بوده و ایران با مواضع قاطع خود اجازه وقوع جنگ دیگری را در منطقه نداد.
به گزارش خبرنگار گروه سیاست خارجی خبرگزاری فارس، ۲۸ شهریور ماه بود که اخباری منتشر شد درباره درگیریهای جدید بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان در منطقه قرهباغ، پیش از آن هم ارمنستان اعلام کرده بود که جمهوری آذربایجان قصد انجام عملیات نظامی را دارد که در همان زمان ناصر کنعانی سخنگوی وزارت امور خارجه ۲۰ شهریور ماه در نشست هفتگی با خبرنگاران اعلام کرد که با مقامات دو طرف در تماس هستیم. مقامات ارمنستان نسبت به احتمال درگیری نظامی جدید از سوی جمهوری آذربایجان اظهار نگرانی کردند. اما مقامات جمهوری آذربایجان به ما پیام دادند که هیچ قصدی برای حمله نظامی ندارند و براساس اظهارات مقامات آذربایجانی، نقل و انتقالات اخیر یک اقدام متعارف نظامی در آستانه فصل زمستان است که در این فصل، تردد در مناطق کوهستانی سخت و دشوار میشود.کنعانی افزود: جمهوری اسلامی ایران نسبت به امنیت مرزهای مشترک با همسایگان شمالی حساس است و تحولات را با جدیت دنبال میکند. اطمینان میدهیم که مرزهای ایران، مرزهای امنی است و جمهوری اسلامی ایران با اقتدار از امنیت مرزها حمایت میکند. در عین حال با توجه به اهمیت تحولات قفقاز و تاثیرات هرگونه بی ثباتی، ناآرامی و تنش جدید در منطقه بر کل منطقه، ایران موضوع را با حساسیت و جدیت دنبال میکنیم و در تماس و گفتوگو با مقامات دو کشور هستیم.کنعانی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران قرهباغ را بخشی از جمهوری آذربایجان میداند و معتقد است مسائل آن از جمله حقوق و امنیت ساکنان آن باید در این چارچوب و از طریق گفتوگو حل و فصل شود، با تأکید بر نقش کشورهای منطقه برای کمک به حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات، آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای برگزاری نشست ۳+۳ (ایران، روسیه، گرجستان،ترکیه، آذربایجان و ارمنستان) در این زمینه را مورد اشاره قرار داد.
امیرعبداللهیان چندی پیش نیز در نشست خبری مشترک با «هاکان فیدان» وزیر خارجه ترکیه که به تهران سفر کرده بود، درباره قفقاز عنوان کرد: قویا معتقدیم زمان عبور از دوره تنش و درگیری به دوره صلح و همکاری در قفقاز فرارسیده است. از توافقات و گفتوگوهای ارمنستان و آذربایجان در این زمینه استقبال میکنیم و بار دیگر تأکید میکنیم هرگونه تغییر ژئوپلتیک در منطقه و هرگونه اقدام برای محدود کردن مسیرهای تاریخی ترانزیتی موجود در منطقه را هرگز برنخواهیم تافت.
* سیاست تاثیرگذار ایران در بحران قرهباغ
در همین خصوص «محسن پاکآیین» سفیر پیشین ایران در باکو در گفتوگو با خبرنگار فارس در ارزیابی رویکرد و مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مناقشه قرهباغ در این سالها بیان کرد: سیاست ایران در قضیه بحران قفقاز یا همان قرهباغ بخصوص بعد از جنگ ۴۴ روزه سیاستی قابل قبول و تاثیرگذار بوده است.
وی توضیح داد: جمهوری اسلامی ایران در زمانی که جنگ ۴۴ روزه آغاز شد در سطح عالی از سوی مقام معظم رهبری و بعد هم در سطوح اجرایی چند محور را مطرح کرد. اول اینکه این جنگ باید تمام شود و جمهوری اسلامی ایران به دنبال صلح در منطقه است و صلح را عامل امنیت منطقه میداند. دوم اینکه همه شهرهای اشغال شده آذربایجان توسط ارمنستان باید به این کشور بازگردند. رهبر ایران تنها رهبری بودند که اعلام کردند همه شهرهای آذربایجان باید آزاد شود در حالی که دیگر کشورها حتی روسیه بحثشان هفت شهر اشغال شده بود و مسأله قره باغ را مبهم گذاشته بودند و میخواستند از مسیر مذاکرات ۱۰ ساله این موضوع را حل کنند، رهبر معظم انقلاب و مسؤولان اجرایی تصریح کردند که همه شهرها از جمله قرهباغ باید به جمهوری آذربایجان بازگردد.
به گزارش فارس، رهبر معظم انقلاب اسلامی در اظهاراتی در ۱۳ آبان ۱۳۹۹ درباره درگیری بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان با تأکید بر اینکه این موضوع حادثهای تلخ و تهدید کننده برای امنیت منطقه است، فرمودند: «این درگیری نظامی باید هرچه زودتر تمام شود؛ البته همه سرزمینهای جمهوری آذربایجان که بهوسیله ارمنستان تصرف شده باید آزاد شود و به آذربایجان برگردد.» همچنین ایشان لزوم حفظ امنیت ارامنه در این سرزمینها و رعایت مرزهای بینالمللی از جانب دو طرف را مورد تأکید قرار دادند و افزودند: «تروریستهایی که براساس گزارشهای قابل اطمینان وارد منطقه شدهاند، نباید به هیچوجه نزدیک مرز ایران شوند و اگر آنها نزدیک مرز شوند، قطعاً برخورد قاطع خواهد شد.» (اینجا بخوانید)
این دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی ایران به تأکیدات مقامات ایرانی مبنی بر اینکه مرزهای بینالمللی نباید تغییر یابد نیز اشاره کرد و افزود: این موضع اصولی و تعیین کننده بود. ما در سایه اجرای این موضع، اجازه ندادیم تمامیت ارضی آذربایجان خدشهدار شود و هم اینکه اجازه ندادیم تمامیت ارضی ارمنستان نقض شود و زمانی قرهباغ در اشغال ارمنستان بود، ما از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان حمایت کردیم و زمانی جمهوری آذربایجان اعلام کرد قصد دارد برای باز کردن کریدور سیونیک به ارمنستان حمله کند و آن را سرزمین تاریخی خود دانست، ما قاطعانه از تمامیت ارضی ارمنستان دفاع کردیم.
به گفته پاکآیین، جمهوری اسلامی ایران با این موضع قاطع خودش اجازه نداد جنگ دیگری در منطقه رخ دهد و در عین حال زمینه آزادسازی قرهباغ را نیز فراهم کرد.
وی به موضع دیگر جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه امنیت اقلیت ارمنی در قرهباغ باید حفظ شود نیز اشاره کرد و افزود: این موضوع امروز مورد توجه جهان قرار گرفته و کشورهای مدعی حقوق بشر مثل آمریکا و فرانسه امروز به این موضوع رسیدهاند که ارامنه باید مورد حمایت قرار بگیرند. در حالی که در جنگ ۴۴ روزه این موضع را صریحا رهبر انقلاب مطرح کردند.
به گزارش فارس، در پاییز ۲۰۲۰، جمهوری آذربایجان در نبردی ۴۴ روزه چندین شهر، روستا و آبادی را از آزاد کرد و جنگ با توافقنامه صلح با میانجیگری روسیه پایان یافت. ولی با وجود این موضوع، تنشها بین دو کشور ادامه داشت.
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان خاطرنشان کرد: به اعتقاد من سیاست خارجی نظام در خصوص بحث قرهباغ اصولی و مبتنی بر موازین بینالمللی و مقررات قابل پذیرش برای جامعه جهانی و اصول انسانی بود و بیشترین تاثیر را داشت برای اینکه قفقاز به مرحله فعلی برسد و منازعه ۳۰ ساله که کشورهای منطقه را درگیر کرده بود حل شود.
پاکآیین عنوان کرد: معتقدم بازیگری ایران در این موضوع بیش از دیگران تاثیرگذار بود و ما به همه اهداف خود رسیدیم، هم شهرهای آذربایجان آزاد و هم مرزهای بینالمللی تغییر نکرد و هم اینکه حقوق ارامنه هم رعایت شد.
به باور وی جمهوری اسلامی ایران تاثیرگذارترین موضع را در این داستان اتخاذ کرد.
به گزارش فارس، سیاست متوازن جمهوری اسلامی ایران در قبال مناقشه قرهباغ و مناسباتش با جمهوری آذربایجان و ارمنستان مورد اذعان مقامات این کشورها نیز قرار گرفته است. آنچنانکه «آلن سیمونیان» رئیس پارلمان ارمنستان چندی پیش در دیدار «مهدی سبحانی» سفیر جدید جمهوری اسلامی ایران در ایروان گفت: ایران که با سیاست متوازن خود به برقراری صلح و تقویت ثبات در سراسر منطقه کمک میکند، شریک ویژه ارمنستان بوده و میماند.
