رونق گردشگری مذهبی در خراسان رضوی نیازمند چه اقدام هایی است؟
رونق گردشگری مذهبی در خراسان رضوی نیازمند چه اقدام هایی است؟
برای رونق گردشگری زیارتی در خراسان رضوی ابتدا باید مقدمات گردشگری- به طور عام- که در همه دنیا مرسوم است فراهم شود و سپس تسهیلات خاص زوار حرم شریف نیز مهیا گردد.بطور عام،در وهله اول، ایجاد تسهیلات رفاهی بیشتر برای رسیدن گردشگر به هدف خود است. به عنوان مثال، هتل های خوب با قیمت مناسب برای اقشار مختلف جامعه، دسترسی به اینترنت پرسرعت و بی سیم در هتل ها برای انجام امور تجاری و ارتباط با کسانی مثل خانواده تامین باشد. سیم کارت تلفن همراه به راحتی در اختیار گردشگر باشد که به لطف خدا این مسئله در کشور ما در سال های اخیر حل شده است. امروزه گردشگر با خودش پول نقد حمل نمی کند لذا باید شبکه خودپرداز بانک ها حداقل در مراکز مهم گردشگری به شبکه های بین المللی متصل باشند که گردشگر بتواند از طریق عابر بانک از حساب شخصی در کشور خودش استفاده کند. یکی دیگر از مواردی که برای گردشگر مهم است امنیت اخلاقی، اجتماعی و مواردی مثل سرقت است. این موارد تسهیلات عمومی برای جذب گردشگر است. اما به طور خاص و با نگاه گردشگری زیارتی ابتدا باید موضوع زیارت و ابعاد شخصیتی، فکری و معنوی والای امام رضا(ع) به دنیا و گردشگر معرفی شود. مردم کشورهای مسلمان همجوار مثل افغانستان، پاکستان، ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان، بخش هایی از قزاقستان و تاجیکستان که در گذشته جزو خراسان بزرگ بودند و دانشمندانی مثل ابوریحان بیرونی، ابوعلی سینا، خوارزمی و سمرقندی ها از این سرزمین هستند علاقه خاصی به ما دارند. زمانی که در ازبکستان سفیر بودم ارادت خاص آن ها به امام رضا(ع) را از نزدیک مشاهده کردم. ازبکستان کشور خیلی بسته ای است و معمولا سعی می کند خود را به عنوان کشور لائیک معرفی کند. یکی از مقام های عالی رتبه آنجا که شیعه نبود یا با تقیه شیعه بودن خود را پنهان می کرد وقتی که به ایران آمد به صورت پنهانی به زیارت امام رضا(ع) رفت. این علاقه و محبت حتی در میان مقام های آن کشورها وجود دارد و در میان مردم نیز بیشتر است.
هرچند جشنواره های بین المللی مانند جشنواره امام رضا(ع) برای معرفی این امام همام اقدام خوبی است اما نباید فقط به این بسنده کرد بلکه این معرفی برای مردم منطقه باید، به صورت روزانه و مستمر انجام شود. استفاده از اینترنت و فضای مجازی با توجه به این که مردم این کشور ها مثل افغانستان به سایت گردی و وبلاگ نویسی علاقه دارند، می تواند مورد توجه قرار گیرد. طبیعی است وقتی که امام رضا(ع) شناخته شد علاقه برای زیارت ایشان هم ایجاد و بیشتر می شود. غیر از این، باید جاذبه های دیگر مشهد و خراسان رضوی مثل موزه ها، توس و آرامگاه فردوسی هم معرفی شوند. ممکن است گردشگران هم برای زیارت و هم فعالیت های تجاری به مشهد بیایند، باید کاری کنیم که برای گردشگر چه تاجر،چه زائر، زیارت حرم در اولویت باشد.
شما سفرهای متعددی به کشورهای مختلف داشته اید. از تجربه ها و مشاهداتتان درباره گردشگری مذهبی در این کشورها بگوئید.
ببینید اگر این مقدمات عام که عرض کردم فراهم نشود، گردشگر هرچه علاقه هم داشته باشد نمی آید. مثلا افراد زیادی علاقه دارند برای زیارت به عتبات عالیات مشرف شوند اما منتظر این هستند که اوضاع آن جا به خصوص امنیت بهتر شود. تایلند کشور هزار معبد است. مقدماتی که عرض کردم برای بودایی ها در آن جا فراهم شده است و افراد زیادی از پیروان بودا برای بازدید از معابد به تایلند سفر می کنند. مسئولین تایلندی تسهیلات متعددی مثل قیمت ارزان بلیط ، خدمات حمل و نقل مناسب و.. برای بازدید از اماکن گردشگری فراهم کرده اند. آن جا برخورد راهنماها با گردشگران خیلی خوب است. ارتباط صمیمی راهنما با گردشگر و صحبت به زبان گردشگر خیلی تاثیرگذار و مهم است. وجود افراد آموزش دیده در هتل ها که بتوانند با گردشگر ارتباط خوبی برقرار کنند مهم است. در کنار این ها می توان جاذبه های دیگری مثل برگزاری مسابقات را هم اضافه کرد. اگر امکانش فراهم باشد با آژانس های هوایی قرارداد بسته شود و بلیط های هواپیما با تخفیف عرضه شود. در کشورهای عضو اتحادیه" آ س آن" اگر کسی از کشورهای عضو بیش از یک بار به کشورهای همجوار سفر کند به او بلیط و هتل با تخفیف می دهند. اگر یک فرد از مالزی 3 بار در سال به تایلند سفرکند، تسهیلات بیشتری به او می دهند ودیگر مشکل ویزا ندارد. چه اشکالی دارد برای افرادی که از آسیای مرکزی به اروپا سفر می کنند، ویزای مسافرتی ورود به ایران در فرودگاه برای آن ها صادر شود تا بتوانند چند ساعت یا یک روز در مشهد برای زیارت توقف داشته باشند.این تدابیر بسیار مؤثر است. در کشورهای توریستپذیر مثل ترکیه، مالزی و تایلند صدور ویزا به آسانی انجام می شود. وقتی یک توریست می خواهد به یک کشور برود باید احساس کند که دریافت ویزا راحت است، زیرا اگر مشکلاتی باشد به جای دیگر سفر می کند. در تایلند قیمت ارزان هتل ها و رستوران ها که همیشه پذیرای گردشگرها هستند موجب جذب آن ها شده است.در این کشور می گویند هر توریست 9 شغل ایجاد می کند و شاید در کشور ما به دلیل ویژگی های زیارتی این اشتغال زایی بیشتر هم شود.
آیا نقش رایزن های فرهنگی برای معرفی امام رضا(ع) فقط در هفته کرامت خلاصه می شود یا اینکه فعالیت شان در طول سال باید ادامه داشته باشد؟
وظیفه رایزن های فرهنگی بسترسازی برای فعالیت های فرهنگی در آن کشوری است که حضور دارند. لذا خودشان فی نفسه در طول سال با نهادهای فرهنگی داخل ایران ارتباط برقرار می کنند.
رایزن های فرهنگی بسترساز و مدیر برنامه های نهادهای فرهنگی ایران در خارج از کشور هستند. مثلا مجمع جهانی اهل بیت می خواهد سمیناری را در کشوری برگزار کند، ارتباط با رایزن برقرار کرده و این رایزن است که مقدمات برگزاری سمینار را فراهم می کند تا کارها به خوبی انجام شود. در واقع رایزن باید از مرکز حمایت شود. در جشنواره امام رضا(ع) نیز وضع به همین صورت است. به رایزن فرهنگی گفته می شود که شما در طول این دوره و این مقطع زمانی باید یک سری فعالیت هایی را انجام دهید. در طول سال نیز مشکلی برای اجرای برنامه در خارج از کشور وجود ندارد، زیرا امکانش در آن کشور فراهم است و فقط باید مقدمات آن از مرکز فراهم شود.
آیا می توان گفت نقش رایزن های فرهنگی بیشتر نقش تدارکاتی است؟
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی فعالیت های فرهنگی سازمان ها و نهاد های داخلی را در خارج از کشور مدیریت می کند تا فعالیت های موازی در خارج از کشور صورت نگیرد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در مورد وظایف سازمان فرهنگ و ارتباطات قریب به این مضمون می فرمایند «ما نمی خواهیم سازمان را در امتداد سازمان های دیگر تأسیس کنیم بلکه می خواهیم برای مدیریت فعالیت های فرهنگی در خارج از کشور آن را ایجاد کنیم» .
یک مشکل اساسی که در خارج از کشور وجود دارد موازی کاری است و مدیریتی که از سوی سازمان صورت می گیرد این موازی کاری را از بین می برد.رایزن ها مدیر این وضعیت در خارج هستند.لذا فعایلت های رایزنان ابعاد متعددی دارد و صرفا پشتیبانی و تدارک نیست.
معرفی امام رضا(ع) بر عهده چه نهادی است؟
جشنواره امام رضا(ع) دبیر خانه ای در مشهد دارد و برنامه هایی را برای معرفی امام رضا(ع) با کمک دیگر نهادهای فرهنگی تدارک می بیند. اما علاوه بر این در طول سال مجمع جهانی اهل بیت(ع) هم می تواند در جهات معرفی معارف رضوی کاری را انجام دهد. مجمع تقریب مذاهب هم می تواند همایشی را با عنوان امام رضا(ع) و حرکت اسلامی برگزار کند. جامعه المصطفی العالمیه هم می تواند آموزش معارف رضوی را ارائه دهد. به طور کلی تمام این نهادها می توانند از منظر وظایف خود در راستای اشاعه معارف رضوی فعالیت کنند. نقش رایزن فرهنگی در این میان آن است که برنامه ها را از این نهادها گرفته و مقدمات کار از جمله حل مشکلات ویزا، مصاحبه و ... را فراهم و فعالیت ها را مدیریت کند تا برنامه مورد نظر به بهترین صورت در آن کشور انجام شود.
اگر رایزن فرهنگی نباشد این نهادها نمی توانند برنامه هایی را که در نظر گرفته اند به درستی انجام دهند. کار اصلی رایزن فرهنگی همین است که در حال حاضر شاهد تحقق آن هستیم. البته در مقاطعی نظر رهبر معظم انقلاب تأمین نمی شد یعنی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به یک نهاد صرفا تبلیغی تبدیل شده بود. در دوره ریاست آقای مصطفوی هدف این بود که سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به جایگاه اصلی خود و وظیفه ای که درمدیریت دارد بازگردد.
آیا آستان قدس رضوی در این موضوعات با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ارتباط برقرار کرده است؟
آستان قدس رضوی در زمینه ارسال کتاب، پوستر و محصولات فرهنگی با سازمان فرهنگ و ارتباطات در ارتباط است. یعنی محصولات فرهنگی را برای سازمان ارسال می کند و ما هم این محصولات را برای توزیع در خارج از کشور در اختیار رایزن های فرهنگی قرار می دهیم. همچنین آستان قدس رضوی در مقاطعی پژوهشگران رضوی را به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی معرفی می کند و از آن جا که بخشی تحت عنوان مرکز بین المللی تبلیغ در این سازمان وجود دارد، پژوهشگران به عنوان مبلغ به خارج از کشور اعزام می شوند.در مجموع ارتباط خوبی بین دو نهاد وجود دارد.
آیا کمیت و کیفیت این محصولات و فعالیت ها راضی کننده است؟
هر چه فعالیت در این حوزه انجام شود کافی نیست. زیرا ما ظرفیت انجام کار بیشتر را داریم و نمی توانیم بگوییم این مقدار کار راضی کننده است.آستان قدس رضوی به اندازه توانش با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی همکاری می کند و اگر ظرفیت آستان قدس رضوی بیشتر باشد سازمان نیز در خارج از کشور هم پا به پای این مجموعه حرکت می کند. یعنی مشکلی و محدودیتی از این جهت نداریم.
آستان قدس رضوی در حال حاضر برنامه هایی را در خارج از کشور اجرا می کند از جمله برنامه های تبلیغی و ویدئوکنفرانس. بر همین اساس این مجموعه هر چقدر ظرفیت فرهنگی تبلیغی در خارج از کشور داشته باشد ما نیز بر همان اساس با رایزنی های فرهنگی مان هماهنگ می کنیم که بسترهای لازم برای فعالیت این مجموعه را فراهم کنند. در این زمینه غیر از رایزن های فرهنگی می توانیم از سفارتخانه ها استفاده کنیم. در برخی سفارتخانه ها یک فرد فرهنگی داریم که می توانیم از آن ها در هماهنگی امور و فراهم کردن بسترها استفاده کنیم.
ما در چند کشور سفارتخانه و رایزن فرهنگی داریم؟
حدود 130 سفارتخانه و کنسولگری و 70 رایزن و واحد فرهنگی در خارج از کشور مشغول به فعالیت هستند.
بخش عمده حضور گردشگر مذهبی به واتیکان از طریق مسیر هوایی صورت می گیرد اما آمار مسافرت هوایی به ایران نسبت به زمینی کم است. به نظر شما علت چیست.
آمار گردشگران در اماکن مذهبی ارتباط مستقیمی با آمار گردشگران در یک کشور دارد. اگر در کشوری 20 میلیون گردشگر باشد 6 میلیون نفر آن، مذهبی و زیارتی بوده که از این تعدا، دو میلیون نفر از طریق مرز هوایی سفر می کنند. اما در کشوری مثل ایران که تعداد گردشگران خارجی آن در طول سال به 2 میلیون هم نمی رسد چگونه می توان چنین انتظاری داشت. بنابراین درگام اول باید برای افزایش گردشگر خارجی اقدام جدی صورت گیرد.
نکته دیگر آنکه اگر می خواهیم آمار گردشگر مذهبی را که با هواپیما سفر می کند افزایش دهیم باید ارتباطات نزدیکی با آژانس های گردشگری در کشورهای پیرامون و کشورهایی که به کشور ما زائر می فرستند، داشته باشیم. در برخی زمان ها هم بلیط های ارزان قیمت در اختیار مسافران قرار دهیم. ولی این شیوه با وجود این که در دنیا متداول است اما در کشور ما مرسوم نیست.
در فصول گردشگر پذیر به طور طبیعی قیمت ها بالاست، اما در غیر این فصول باید با ارائه قیمت های ارزان، بسترهای لازم را برای حضور بیشتر آن ها در کشور فراهم کنیم.
در آسیای جنوب شرقی شرکتی است که تسهیلات سفر را ارزان تر در اختیار مسافر قرار می دهد و طبیعت کالا یا محصول ارزان نیز آن است که مردم به آن ترغیب می شوند و این مسیر منجر به جذب گردشگر می شود.
در ایران تعیین قیمت بلیت برای مسافرت هوایی در دست بخش دولتی است و اگر در این زمینه نظرات بخش خصوصی هم اعمال شود ،شرایط بهتری ایجاد می شود. برای مثال در مسیر هوایی تهران - مشهد در ساعت های ابتدایی و انتهایی روز جمعیت زیادی را شاهد هستیم. اگر به گونه ای برنامه ریزی شود که در ساعت های کم مسافر بلیط ارزان تر ارائه شود به طور طبیعی زائر بیشتری به مشهد می آید. در این صورت هم پروازها پر می شود و هم زائر تشویق می شود که با هواپیما سفر کند. می توان همین روند را در سایر ایام به عنوان مثال در زمستان که زائر زیاد نیست، ادامه دهید.
در ایران بلیط ها به آژانس های مسافرتی داده می شود و آن ها هم با قیمت بالاتر در اختیار متقاضیان قرار می دهند. لذا بیشتر کسانی بلیط را تهیه می کنند که به خاطر کار و تجارت مجبور به مسافرت هستند. از این رو ساماندهی ارائه بلیط هواپیما با در نظر گرفتن شرایطی از جمله زمان، مکان و قیمت می تواند در افزایش گردشگر تأثیرگذار باشد.
الگوی مسافرت کاروانی تا چه اندازه قابلیت اجرایی در کشورهای همجوار و کشورهای شیعه نشین دارد؟
در شرایط ما حرکت به سمت سفرهای کاروانی بهتر است زیرا این سفرها را پررونق می کند. اگر در زمان های خاص بلیط ها را ارزان کنیم خود به خود کاروان ها رونقشان بیشتر می شود. در حال حاضر بلیط تایلند برای کاروان ها با قیمت کمتری ارائه می شود. هر کسی که بخواهد با آژانس های خاص به تایلند مسافرت کند،سفارت این کشور پول ویزا را از وی نمی گیرد و هتل ها را هم به این کاروان ها با تخفیف کرایه می دهد، به همین دلیل تایلند همیشه مسافر دارد.
وزارت خارجه نیز باید در این موضوع همراهی کند. آژانس های هواپیمایی و اتحادیه هتل داران و... با یکدیگر همراهی و همکاری کنند. در کشور ما مردم ترجیح می دهند قبل از اینکه ایرانگرد باشند جهانگرد باشند. از همین رو جهان را بهتر از ایران می شناسند زیرا قیمت بلیط در کشور ما بالنسبه گران تر از بلیط برخی کشورها همچون تایلند است و تسهیلات توریستی برای خارج رفتن بهتر و آسان تر از مسافرت های هوایی داخلی است.
آیا ساختار کاروانی به سازوکار دیگری نیاز دارد؟
باید نظارت جدی از سوی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بر ساختار کاروانی و آژانس های مسافرتی صورت گیرد. در صورتی که این نظارت اعمال شود آژانس ها تخلف نمی کنند و بلیطی را که ارزان دریافت کرده اند گران تر به مسافران نمی فروشند.سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می توتند مکان هایی که مناسب حضور گردشگر است را شناسایی کند و این اماکن را به آژانس ها معرفی نماید.
کدام نهاد در ایران متولی گردشگر مذهبی خارجی است؟
متولی اصلی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می باشد.
سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی چقدر با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای جذب گردشگر مذهبی ارتباط دارد؟
فعالیت سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در خارج از کشور برگزاری هفته های گردشگری یا شرکت در جشنواره های بین المللی است. البته در این بخش از رایزن فرهنگی کمک می گیرد. همچنین در طول سال اقلامی را برای معرفی ایران به کشورهای مختلف می فرستد.
تا چه میزان میراث فرهنگی در جذب گردشگر در خارج از کشور موفق بوده است؟
در حال حاضر در اغلب کشورهای جهان، مشکل جدی برای معرفی ایران نداریم. کشورهای دیگر مردم ایران را به خوبی می شناسند و نیازی به معرفی کشورمان نیست. آن ها عاشق ایران هستند و دوست دارند به ایران بیایند و کشور را ببینند. لذا باید سیاست هایی را اتخاذ کنیم که گردشگر جذب کشور شده و راحت تر به ایران بیاید.
برخی تصور می کنند علت اصلی نیامدن گردشگران زن به ایران پوشش اسلامی است که باید در ایران رعایت کنند، درحالی که اینگونه نیست. این پوشش برای خارجی ها جذابیت دارد. چند سال پیش سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پرسشنامه ای را در میان مسافران خارجی توزیع کرد که در آن پرسشنامه علت عدم حضور خارجی ها در ایران مورد سؤال قرار گرفته بود. نتیجه این پرسشنامه مشخص کرد که نبود اینترنت پر سرعت در ایران، در دسترس نبودن تلفن همراه، کارت اعتباری، هتل مناسب، تسهیلات بین راهی و امنیت در اولویت های اول تا ششم گردشگران برای عدم حضور در ایران است و مسئله حجاب در رتبه نهم قرار داشت. این اولویت ها مربوط به چند سال پیش بود که اینترنت پرسرعت در کشور نبود و گردشگران برای ارتباط تلفنی با خارج از کشور از طریق تلفن همراه با مشکل مواجه بودند. اما اکنون که ایران در این موارد با مشکل مواجه نیست باید تبلیغات صورت گیرد تا گردشگران با اطلاع از امکاناتی که در ایران وجود دارد این کشور را برای سفرهای خود برگزینند.
با توجه به اینکه در تحریم هستیم آیا گردشگران در بخش کارت اعتباری و دریافت وجه با مشکل مواجه نمی شوند؟
در سیستم بانکی هیچ کاری غیر ممکن نیست. باید راه حل آن را پیدا کنیم. ما در تمامی عرصه ها با تحریم مقابله کرده ایم و مشکلات را پشت سر گذاشته ایم.
عرصه سیاستگذاری برای گردشگری خارجی در حال حاضر در دست چه نهادی است؟
نمی توان گفت یک نهاد در این بخش عمل می کند؛ پیشنهاد دهنده سیاست ها در توریسم خارجی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است، این سیاست ها در ادامه باید در دولت تصویب شود و در شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد بحث و بررسی قرار گیرد. لذا یک اراده ملی در این زمینه نیاز است. نمی توان گفت مسئولیت بر عهده یک نهاد است. باید در مورد حضور گردشگر در ایران روشنگری شود. باید این تفکر که اگر توریست خارجی به کشور وارد شود ممکن است به فرهنگ ما صدمه بزند، از بین برود. باید به گونه ای اقدام کنیم که ما بتوانیم روی توریست تأثیر بگذاریم. هر توریستی که به ایران می آید نظرش در مورد ایران تغییر می کند. وقتی گردشگر به ایران می آید ثبات ایران بیشتر به جهانیان نشان داده می شود.
فردی از آفریقای جنوبی به ایران سفر کرده بود در خیابان ها گویا دنبال چیزی می گشت. وقتی علت را جویا شدیم گفت: دارم دنبال شتر می گردم! خب تفکری که در مورد ایران در سایر کشورها وجود دارد یا ایجاد کرده اند با حضور گردشگر در ایران و حتی در زمان کوتاه حضور در بازار و حرکت از فرودگاه تا هتل اصلاح می شود.رییس جمهور سابق زامبیا به ایران سفر کرده بود می گفت: فکر نمی کردم شما این همه مزرعه در کشورتان داشته باشید. متأسفم که دیر به ایران سفر کردم.
مشهد در جذب گردشگر خارجی چگونه عمل کرده است؟
مشهد گردشگر خاص خود را دارد. یک اروپایی مسیحی کمتر به این شهر سفر می کند بلکه کسی در این شهر حضور می یابد که مسلمان و شیعه باشد. این فرد به عشق امام و با هدف زیارت با حداقل تسهیلاتی که برایش فراهم شود راضی است. حتی اگر این فرد مکانی را نداشته باشد در خیابان می خوابد زیرا به قصد زیارت آمده است. اولویت های گردشگر در مشهد متفاوت از سایر شهرها و کشورهاست. اولویت اول در این شهر باید تسهیلات رفاهی برای گردشگران باشد. برای جذب توریست تسهیلات هواپیمایی را بگذارید. به سمتی حرکت کنیم که توریست با هزینه کمتری به این شهر سفر کند. در اصفهان و شیراز توریسم حاضر است پول بیشتری دهد تا لذت بیشتری هم ببرد اما در مشهد کار راحت تر است و بهتر می توان توریسم را جذب کرد.
عمده ترین مشکل مشهد در جذب گردشگر مذهبی چیست؟
مشکل ویزا باید برطرف شود. به عنوان نمونه مردم افغانستان و پاکستان برای اخذ ویزا دچار مشکل هستند. البته سیستم نظارتی کشور نیز باید دقت هایی را در صدور ویزا داشته باشد اما باید در این بخش به گونه ای عمل کنیم که مشکل ویزا مرتفع شود زیرا در این صورت ورود توریسم به کشور بیشتر خواهد شد. ساماندهی کاروان ها خیلی خوب است. سیستمی فراهم شود که به گردشگران غذای حضرت داده شود و...، تمامی مواردی که ذکر شد در جذب توریسم مؤثر است.
http://zaereharam.com/ShowNote.aspx?ID=30#
: منبع:گفت و گوی پایگاه اطلاع رسانی طرح توسعۀ کمی و کیفی زیارت امام رضا(ع) با محسن پاک آیین معاون سابق فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
