سیاست خارجی به استانها میرود
محسن پاکآیین: دیپلماسی استانی اگر با هماهنگی دقیق میان بخشهای مختلف اجرایی شود، میتواند در خدمت سیاست خارجی و منافع ملی قرار گیرد
هفت صبح، حسین فاطمی| در ادامه سلسله نشستهای «دیپلماسی استانی» وزارت امور خارجه، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، چهارشنبه هفتم آبانماه به استان آذربایجان شرقی سفر کرد تا سومین نشست منطقهای دیپلماسی استانی در تبریز برگزار شود. این نشست پس از شیراز و مشهد، اکنون در شمالغرب ایران و در استانی برگزار میشود که همجواری تاریخی و فرهنگی آن با جمهوری آذربایجان و ارمنستان و حساسیت معادلات قفقاز جنوبی، جایگاه ویژهای در روابط همسایگی کشور دارد.
ارادهای برای فعالسازی ظرفیتهای محلی
در تحلیل مزایا و معایب، دیپلماسی استانی، محسن پاکآیین طی گفتوگو با هفتصبح از منظر کلان با این ایده موافق است اما همزمان ملاحظات و پیششرطهای خود را هم مطرح میکند. سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان با اشاره به طرح «دیپلماسی استانی»، اساسا آن را اقدامی مؤثر و مفید در راستای بهرهگیری از ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی استانها بهویژه در مناطق مرزی دانست و تأکید کرد که «این ایده، اگر با هماهنگی دقیق میان بخشهای مختلف اجرایی شود، میتواند در خدمت سیاست خارجی و منافع ملی قرار گیرد». البته به گفته این تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی و فارغ از حواشی و انتقادت مطرح شده، «دیپلماسی استانی موضوع تازهای نیست و در دولتهای پیشین نیز نمونههایی از آن وجود داشته است.»
به باور این دیپلمات پیشین کشورمان «تجربه استانهای مرزی ایران بهویژه در شمال و شمالغرب کشور نشان میدهد که استفاده از ظرفیتهای جغرافیایی و انسانی استانها، بهویژه در مراودات تجاری، گردشگری و خدمات فنی و مهندسی، میتواند حلقه مکملی برای دیپلماسی اقتصادی باشد که در دولتهای قبلی با تعابیر دیگری پیگیری شد و اکنون در قالب منسجمتری به نام دیپلماسی استانی بروز و ظهور پیدا کرده است.»
سفیر سابق ایران در ازبکستان با اشاره به تجربههای شخصی خود در دوران مأموریت در باکو، یادآور شد که «جمهوری آذربایجان از طریق زمین با استانهای اردبیل و آذربایجانهای شرقی و غربی و از طریق دریا با گیلان، مازندران و گلستان در ارتباط است». لذا از منظر پاکآیین، «تقویت همکاریهای استانی با کشورهای همجوار شمالی، نهتنها ظرفیت بالقوهای برای تجارت و گردشگری است، بلکه در صورت مدیریت درست، به تحکیم پیوندهای فرهنگی و انسانی نیز میانجامد.»
وی متذکر شد که «سفر وزیر امور خارجه به استانهای مرزی در قالب دیپلماسی استانی نشانهای از وجود اراده برای فعالسازی این ظرفیتهاست اما تحقق کامل آن مستلزم هماهنگی داخلی میان دستگاههای استانی، بخش خصوصی و اتاقهای بازرگانی است.»
سفیر سابق ایران در تایلند با ذکر نمونهای از تجربه گردشگری سلامت در استانهای غربی کشور به هفتصبح میگوید: «در سالهای گذشته کردستان و کرمانشاه بهدلیل نزدیکی جغرافیایی و فرهنگی با عراق، به مراکز مهمی برای پذیرش بیماران عراقی تبدیل شدند اما نبود هماهنگی میان نهادهای استانی، ضعف نظارت بر تعرفهها و خدمات بیمارستانی و مشکلات حملونقل باعث شد که این ظرفیت در ادامه تضعیف شود».
دیپلمات اسبق کشورمان تأکید کرد که «برای موفقیت دیپلماسی استانی، همافزایی میان نهادهای محلی و بخش خصوصی حیاتی است، چراکه هیچ طرحی بدون مشارکت واقعی استانها در حوزه گردشگری، تجارت و خدمات نمیتواند به ثمر برسد.»
تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل در ادامه به ضرورت بازگشایی کامل مرزهای ایران با جمهوری آذربایجان ورود و تصریح کرد که «در حال حاضر مرز برای تردد خودروهای سنگین و تریلیها با آذربایجان باز است اما برای عبور مسافران همچنان بسته مانده و این محدودیت از زمان شیوع کرونا تاکنون ادامه دارد.»
به گفته پاکآیین و در یک اولویتبندی برای دیپلماسی استانی باید به فکر تحقق ضرورتها بود» و بهزعم وی، «بازگشایی مرز برای سفرهای انسانی یک ضرور فوری است که نهتنها در جهت گسترش روابط مردمی، بلکه در تقویت اعتماد متقابل میان دو کشور ایران و جمهور آذربایجان اهمیت دارد.»
البته سفیر پیشین ایران در زامیبیا افزود که «در دیدارهای اخیر میان مقامات تهران و باکو، گفتوگوهایی برای رفع این محدودیتها انجام شده و مقامات آذری نیز وعدههایی در این زمینه دادهاند.»
مفسر ارشد حوزه سیاست خارجی در بخش دیگری از سخنان خود به یک ضرورت و پیششرط دیگر هم اشاره و تأکید کرد که «روابط استانی نباید تنها محدود به یک منطقه خاص و استانهای هممرز با کشورهای همسایه باشد، بلکه تمام استانهای کشور و استانهای مرکزیتر و داخلیتر ایران هم در این فرآیند مشارکت داشته باشند».
پاکآیین با تأکید بر اینکه «دیپلماسی استانی، در صورت تعریف دقیق نقشها و نظارت مرکزی، نهتنها تهدیدی برای تمامیت ارضی نیست بلکه میتواند به تحکیم منافع ملی بینجامد»، به یک ضرور مهم دیگر ورود و خاطرنشان کرد که «لازم است حدود اختیارات استانداران، فرمانداران و اتاقهای بازرگانی مشخص شود تا از هرگونه موازیکاری یا برداشت نادرست جلوگیری شود.»
به باور دیپلمات اسبق کشورمان، «دیپلماسی استانی باید مکمل سیاست خارجی باشد، نه جایگزین آن؛ و تنها در چنین صورتی است که میتواند به ابزاری کارآمد برای توسعه اقتصادی و ارتقای روابط منطقهای ایران تبدیل شود.»
